अनेक महिन्यांनंतरही रुग्णालयांचे फायर ऑडिट अपूर्ण; रुग्णांच्या सुरक्षेचा प्रश्न ऐरणीवर!

 अनेक महिन्यांनंतरही रुग्णालयांचे फायर ऑडिट अपूर्ण; रुग्णांच्या सुरक्षेचा प्रश्न ऐरणीवर!

सोलापूर (कटूसत्य वृत्त) :- रुग्णालयांमध्ये उपचारासाठी दाखल होणाऱ्या रुग्णांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न पुन्हा एकदा गंभीर बनला आहे. अमरावती येथील शासकीय महिला रुग्णालयात लागलेल्या आगीत तीन नवजात बालकांचा मृत्यू झाल्यानंतर राज्य सरकारने सर्व शासकीय रुग्णालयांच्या अग्निसुरक्षेबाबत कठोर उपाययोजना करण्याचे निर्देश दिले होते. मात्र, दुर्घटनेनंतरही अग्निसुरक्षेच्या उपाययोजनांमध्ये अपेक्षित सुधारणा झालेली नसल्याचे समोर आले आहे. राज्यातील १३४ शासकीय रुग्णालयांकडे अद्याप अग्निसुरक्षेचे अनिवार्य ना-हरकत प्रमाणपत्र (फायर एनओसी) नसल्याची धक्कादायक माहिती पुढे आली आहे. त्यामुळे रुग्णालयांमधील अग्निसुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे.

आरोग्य विभागाच्या अहवालानुसार, राज्यातील एकूण ५२७ शासकीय आरोग्य संस्थांपैकी ५११ संस्थांमध्ये फायर ऑडिट पूर्ण करण्यात आले आहे. मात्र, त्यापैकी केवळ ३९३ रुग्णालयांनी फायर एनओसी प्राप्त केली आहे. दुसरीकडे, ५९ आरोग्य संस्थांमध्ये अग्निसुरक्षा यंत्रणा बसविण्याचे काम अद्याप बाकी असल्याची माहिती समोर आली आहे.

या आकडेवारीवरून फायर ऑडिट पूर्ण होणे आणि प्रत्यक्षात रुग्णालयात प्रभावी अग्निसुरक्षा व्यवस्था कार्यान्वित असणे यामध्ये मोठी तफावत असल्याचे स्पष्ट होते. केवळ तपासणीचा अहवाल तयार करून किंवा कागदोपत्री प्रक्रिया पूर्ण करून रुग्णालयांची सुरक्षितता सुनिश्चित होऊ शकत नाही. त्यासाठी आवश्यक यंत्रणा बसविणे, ती नियमित कार्यरत ठेवणे आणि आपत्कालीन परिस्थितीत तिचा प्रभावी वापर करता येणे अत्यंत आवश्यक आहे.

सोलापूर जिल्ह्यातील ५६६ रुग्णालयांना फायर ऑडिटचे आदेश

सोलापूर जिल्ह्यातही रुग्णालयांच्या अग्निसुरक्षेचा मुद्दा महत्त्वाचा ठरला आहे. जिल्ह्यातील नगरपालिका, नगरपंचायत आणि इतर स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या हद्दीतील शासकीय आरोग्य संस्थांसह एकूण ५६६ रुग्णालयांना फायर ऑडिट अहवाल सादर करण्याचे आदेश देण्यात आले होते. यामध्ये ग्रामीण रुग्णालये आणि उपजिल्हा रुग्णालयांचाही समावेश आहे.

मात्र, या आदेशानंतर संबंधित रुग्णालयांमध्ये फायर ऑडिटची प्रक्रिया कितपत पूर्ण झाली, किती रुग्णालयांनी अग्निसुरक्षा यंत्रणा कार्यान्वित केली आणि किती संस्थांकडे फायर एनओसी उपलब्ध आहे, याबाबत पारदर्शक माहिती समोर येणे आवश्यक आहे. जिल्हा प्रशासन आणि आरोग्य विभागाने याकडे गांभीर्याने लक्ष देण्याची गरज निर्माण झाली आहे.

फक्त फायर ऑडिट नको, प्रत्यक्ष अग्निसुरक्षा हवी!

रुग्णालयांमध्ये आग लागण्यासारखी दुर्घटना घडल्यास परिस्थिती अत्यंत गंभीर बनू शकते. कारण रुग्णालयात अनेक रुग्ण स्वतःहून सुरक्षित ठिकाणी जाऊ शकत नाहीत. विशेषतः अतिदक्षता विभागातील रुग्ण, नवजात बालके, वृद्ध आणि गंभीर आजारांवर उपचार घेणाऱ्या रुग्णांना तातडीने सुरक्षित ठिकाणी हलविणे मोठे आव्हान असते.

त्यामुळे प्रत्येक रुग्णालयात फायर अलार्म यंत्रणा, अग्निशमन उपकरणे, आवश्यकतेनुसार स्प्रिंकलर यंत्रणा, आपत्कालीन बाहेर पडण्याचे मार्ग, विद्युत यंत्रणेची नियमित तपासणी आणि ऑक्सिजन पुरवठा यंत्रणेची सुरक्षितता सुनिश्चित करणे आवश्यक आहे.

विशेषतः आयसीयू, एनआयसीयू आणि ऑपरेशन थिएटरसारख्या संवेदनशील विभागांमध्ये अग्निसुरक्षेच्या उपाययोजनांना सर्वोच्च प्राधान्य देणे गरजेचे आहे. आपत्कालीन परिस्थितीत रुग्णांना सुरक्षितपणे स्थलांतरित करण्यासाठी प्रशिक्षित कर्मचारी आणि नियमित मॉक ड्रिलची व्यवस्थाही असली पाहिजे.

 दुर्घटनेनंतर जागे होण्यापेक्षा आधीच उपाययोजना करा!

अमरावती येथील दुर्घटनेने रुग्णालयांमधील अग्निसुरक्षेचे महत्त्व पुन्हा अधोरेखित केले आहे. अशा दुर्घटना घडल्यानंतर चौकशी समित्या नेमणे, अहवाल मागविणे आणि जबाबदारी निश्चित करणे यापेक्षा दुर्घटना घडूच नये यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

रुग्णालय प्रशासनाने केवळ कागदोपत्री फायर ऑडिट करून जबाबदारी पूर्ण झाल्याचे समजू नये. अग्निसुरक्षा यंत्रणा प्रत्यक्ष कार्यरत आहे की नाही, अग्निशमन उपकरणे वापरण्यायोग्य आहेत का, आपत्कालीन मार्ग मोकळे आहेत का आणि कर्मचाऱ्यांना आवश्यक प्रशिक्षण मिळाले आहे का, याची नियमित तपासणी होणे आवश्यक आहे.

प्रशासनाने तातडीने कारवाई करण्याची गरज

राज्य सरकारच्या निर्देशांनंतरही अनेक रुग्णालयांमध्ये अग्निसुरक्षेबाबत त्रुटी कायम असतील, तर संबंधित यंत्रणांच्या कार्यक्षमतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण होणे स्वाभाविक आहे. त्यामुळे राज्य आरोग्य विभाग, जिल्हा प्रशासन, महापालिका आणि अग्निशमन विभागाने संयुक्तपणे विशेष तपासणी मोहीम राबविण्याची गरज आहे.

सोलापूर जिल्ह्यातील ५६६ रुग्णालयांच्या फायर ऑडिटची सद्यस्थिती जाहीर करावी, त्रुटी आढळलेल्या रुग्णालयांना त्या दूर करण्यासाठी कालमर्यादा निश्चित करावी आणि नियमांचे पालन न करणाऱ्या संस्थांवर नियमानुसार कारवाई करावी, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

रुग्णालय म्हणजे रुग्णांना जीवदान देणारे ठिकाण; तेथेच त्यांच्या जीविताला धोका निर्माण होणे ही गंभीर बाब आहे. त्यामुळे फायर ऑडिट केवळ कागदावर न राहता प्रत्येक रुग्णालयात प्रत्यक्ष अग्निसुरक्षा व्यवस्था सक्षम असणे ही काळाची गरज आहे. रुग्णांचा जीव सुरक्षित ठेवणे ही केवळ प्रशासनाची जबाबदारी नाही, तर संपूर्ण आरोग्य व्यवस्थेची प्राथमिकता असली पाहिजे!