धरणात पाणी, शिवारात दुष्काळ; सोलापूरच्या शेतकऱ्यांची आभाळाकडे आर्त हाक!

धरणात पाणी, शिवारात दुष्काळ; सोलापूरच्या शेतकऱ्यांची आभाळाकडे आर्त हाक!

सोलापूर (कटूसत्य वृत्त):- पुणे जिल्ह्यात सुरू असलेल्या मुसळधार पावसामुळे उजनी धरणात पाण्याची आवक मोठ्या प्रमाणात वाढली असून, धरण आता 'डेड स्टोरेज'मधून बाहेर पडून 'प्लस'मध्ये जाण्याच्या उंबरठ्यावर पोहोचले आहे. मात्र, उजनीच्या पाण्यावर जीवन अवलंबून असलेल्या सोलापूर जिल्ह्यात अद्यापही समाधानकारक पाऊस झालेला नसल्याने शेतकऱ्यांची चिंता कायम आहे. एकीकडे धरणात वाढणारा पाणीसाठा दिलासा देत असला, तरी दुसरीकडे पावसाअभावी खरीप हंगाम धोक्यात आल्याने शेतकरी अजूनही आकाशाकडे आशेने डोळे लावून बसले आहेत.

मंगळवार (७ जुलै) सायंकाळी ६ वाजेपर्यंत दौंड नदी मापन केंद्रातून तब्बल १ लाख ५६ हजार १८७ क्युसेक्स वेगाने पाणी उजनी धरणात दाखल होत होते. या प्रचंड आवकेमुळे धरणातील पाणीसाठ्यात तासागणिक लक्षणीय वाढ होत आहे.

सायंकाळी ६ वाजेपर्यंत उजनी धरणाची जलपातळी ४९०.३५० मीटर इतकी नोंदविण्यात आली. धरणातील एकूण पाणीसाठा १६७२.७६ दशलक्ष घनमीटर (५९.०७ टीएमसी) झाला असून, उपयुक्त पाणीसाठा उणे १३०.०५ दशलक्ष घनमीटर (-४.५९ टीएमसी) म्हणजेच उणे ८.५७ टक्के इतका आहे. धरणाचे जलव्याप्ती क्षेत्र वाढून १८५.०७ चौ.कि.मी. इतके झाले आहे.

आणखी पाऊस झाला तर उजनी 'प्लस'मध्ये

पुणे जिल्ह्यात सुरू असलेल्या दमदार पावसामुळे उजनी धरणात मोठ्या प्रमाणावर पाणी दाखल होत आहे. हवामानाची हीच परिस्थिती आणखी एक-दोन दिवस कायम राहिल्यास उजनी धरणाचा उपयुक्त पाणीसाठा 'प्लस'मध्ये जाण्याची शक्यता अधिक बळावली आहे. त्यामुळे पिण्याचे पाणी, सिंचन आणि आगामी रब्बी हंगामासाठी मोठा दिलासा मिळणार असल्याचे जलसंपदा विभागातील सूत्रांनी सांगितले.

 सोलापुरात मात्र पावसाने फिरवली पाठ

उजनीत पाण्याची भर पडत असताना सोलापूर जिल्ह्याचे चित्र मात्र पूर्णपणे वेगळे आहे. जिल्ह्यात अनेक ठिकाणी दिवसभर काळे ढग दाटून येत आहेत, वाऱ्याचा वेग वाढत आहे; मात्र प्रत्यक्षात पावसाचा एक थेंबही पडत नसल्याने शेतकऱ्यांची निराशा वाढत आहे.

अनेक भागांत अजूनही पेरण्या रखडल्या आहेत. ज्या शेतकऱ्यांनी धाडस करून पेरण्या केल्या आहेत, त्यांच्या शेतातील उगवलेली पिके पावसाअभावी करपण्याच्या मार्गावर आहेत. वेळेवर पाऊस न झाल्यास खरीप हंगामावर मोठे संकट येण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

धरण भरतेय... पण शिवार अजूनही तहानलेलं

उजनी धरणातील वाढता पाणीसाठा भविष्यासाठी आशादायक असला, तरी सध्याच्या खरीप हंगामासाठी तो पुरेसा नाही. शेतकऱ्यांच्या मते, धरण भरल्याचा आनंद तेव्हाच पूर्ण होईल, जेव्हा त्यांच्या शिवारातही वेळेवर पाऊस पडेल.

"उजनी भरतेय ही आनंदाची बाब आहे; पण आमच्या शेतात दोन सरी पाऊस पडल्याशिवाय हा आनंद पूर्ण होणार नाही," अशी भावना अनेक शेतकरी व्यक्त करत आहेत. काही शेतकरी तर "धरण भरतंय... पण आमचं शिवार अजूनही तहानलेलं आहे," अशा शब्दांत आपली व्यथा मांडत आहेत.

खरीप वाचवण्यासाठी पावसाची नितांत गरज

उजनी धरण भरल्यामुळे भविष्यातील पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न, सिंचन व्यवस्था आणि रब्बी हंगामाला मोठा आधार मिळणार आहे. मात्र, सध्या खरीप पिकांना जीवदान देण्यासाठी स्थानिक पावसाची अत्यंत गरज आहे. पाऊस आणखी लांबल्यास सोयाबीन, तूर, मूग, उडीद, बाजरी यांसारख्या पिकांवर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता कृषी तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.

 हवामान खात्याच्या अंदाजाकडे नजरा

हवामान विभागाने पुढील काही दिवस सोलापूर जिल्ह्यात पावसाची शक्यता वर्तवली असली, तरी प्रत्यक्षात दमदार पाऊस कधी होणार, याकडे शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले आहे. प्रत्येक दिवसाच्या प्रतीक्षेमुळे शेतकऱ्यांची चिंता वाढत असून, त्यांच्या मनात एकच प्रार्थना आहे—उजनीत पाण्याची आवक अशीच सुरू राहो आणि त्याचवेळी सोलापूरच्या शिवारावरही वरुणराजाची कृपादृष्टी होवो.

धरणातील वाढता पाणीसाठा भविष्यातील तहान भागवेल; मात्र आजच्या पिकांना वाचवण्यासाठी आकाशातून कोसळणारा पाऊसच सर्वात मोठा आधार ठरणार आहे. त्यामुळे उजनीतील आनंद आणि सोलापूरच्या शिवारातील प्रतीक्षा, असे विरोधाभासी चित्र सध्या संपूर्ण जिल्ह्यात पाहायला मिळत आहे.